“İnsan dünyaya çıplak gelir” derler.
Doğrudur; kimse cebinde tapu senediyle doğmaz. Ama kimse geçmişsiz de doğmaz.
İnsan yalnızca bir bedenle değil, bir soy hikâyesiyle gelir dünyaya. Dedesinin adıyla anılır, babasının itibarıyla ölçülür, ailesinin geçmişiyle tartılır. Eğer o geçmiş; alın teriyle kazanılmış bir dükkân, helal bir arazi, saygın bir soyadıysa, evladın omzuna onur gibi konar. Peki ya mirasın içinde gasp edilmiş bir hak, susturulmuş bir mazlum, haksızlıkla büyütülmüş bir servet varsa?
İşte o zaman mesele sadece tapu devri değildir.
İslam inancının en temel ilkelerinden biri şudur: Suç şahsidir. Hiçbir evlat, babasının günahından dolayı ahirette sorumlu tutulmaz. İlahi adalet, kimsenin omzuna başkasının yükünü yüklemez. Herkes kendi defteriyle hesaba çekilir. Bu, adaletin en berrak hâlidir.
Ne var ki mesele yalnızca ahiret terazisinden ibaret değildir. Dünya hayatı da kendi kanunlarıyla işler. Sebep ve sonuç arasındaki bağ, sandığımızdan daha kuvvetlidir.
Bir baba kul hakkı yiyerek servet biriktirmişse ve o servet miras yoluyla evlada kalmışsa, evlat babasının günahını devralmaz. Ancak o servetin gölgesini devralabilir. Eğer haksızlıkla elde edildiğini bildiği halde o mala “Bana helaldir” diyerek sahipleniyorsa, artık mesele geçmişin günahı olmaktan çıkar; bugünün tercihi hâline gelir.
Çünkü günah bazen bir eylemle değil, bir onayla sürer.
Toplum hafızası güçlüdür. Büyük haksızlıklar, kuşakların üzerinden kolay silinmez. Bu bir ilahi ceza değildir; hayatın sosyolojik gerçeğidir. Kötülük de iyilik gibi bulaşıcıdır. Bir kuşak “uyanıklık” diyerek bir haksızlığı normalleştirirse, sonraki kuşak onu yöntem hâline getirir.
İşte tehlike burada başlar.
Evlat, atasının yanlışını başarı hikâyesi olarak anlatmaya başladığında artık sadece mirasçı değildir; o düzenin yeni aktörüdür. O noktada sorumluluk geçmişten değil, bugünden doğar.
Bugün toplum olarak en büyük sınavlarımızdan biri de budur:
Mirası yalnızca maddi değer üzerinden okumak.
Oysa her kazanç bereket değildir. Her servet hayır değildir. Her büyüme ilerleme değildir.
Bazen en büyük erdem, devralmak değil; arındırmaktır.
Bazen en cesur adım, “Bu bana kaldı ama bana ait değil” diyebilmektir.
Çünkü temiz bir gelecek, temizlenmiş bir geçmişle başlar.
Ve bazı miraslar, ancak iade edilince hafifler.
